Dünyanın dört bir yanından Müslümanlar yılın bu önemli zamanında inançla bir araya gelecekler.

2020'de Ramazan diğer yıllara hiç benzemeyecek. Genellikle birlikte ibadet etmek veya arkadaşlarla ve akrabalarla iftar açmak gibi Ramazan ayında en çok önem verilen faaliyetlerin çoğu, şu anda dünyayı durduran koronavirus karantinası sebebi ile gerçekleşmeyecek. Bununla birlikte, çoğumuz bu yıl hayatımızın daha az yoğun olduğu bir dönemindeyiz, bu da bize Ramazan'da önemli dini vazifelere odaklanmak ve maneviyatımızı düşünmek için daha fazla zaman veriyor. En yakın aile üyeleri ile evde olmak bize ailenin ve yakınlarımızın önemini her geçen gün daha iyi hatırlatıyor.

Belki bu yıl seyahat edemiyoruz ve dünyanın dört bir yanından arkadaş ve aile fertlerimiz yanımızda olamıyor, fakat yine de onlarla ruhen birlikte olabiliriz.

Yine de İslam mimarisinin büyük örneklerinden ve özellikle artık trafik ve uçak sesi ile rekabet etmek zorunda kalmadan ezanın hala duyulduğu muhteşem camilerden ilham alabiliriz.

Bosna Hersek’te Ramazan

Bosna Hersek’in hayranlık uyandıran İslam mimarisi

Saraybosna Eski Kent
Saraybosna Eski Kent

Gazi Hüsrev Bey Camii, Saraybosna

16. yüzyıldan kalma bu cami, Saraybosna’nın eski kent merkezinde yer alıyor. Bosna Hersek’in en büyük tarihi camisi olmasının yanı sıra, erken Osmanlı mimarisinin klasik örneklerinden biridir. 1898'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu döneminde dünyada elektrikli aydınlatma kullanılması sebebiyle bu konudaki ilk cami olma özelliğini taşıyor. Yaklaşık iki aydır kapalı olan cami alınan katı sosyal mesafe önlemleri ile geçen hafta tekrar ibadete açıldı.

Gazi Hüsrev Bey Camii
Gazi Hüsrev Bey Camii, Saraybosna

Diğer ünlü Bosna Hersek camileri:

  • Hünkar Camii (Careva Dzamija), Saraybosna

Bu etkileyici cami Osmanlılar Bosna’yı fethettikten sonra inşa edilen ilk camidir. Fatih Sultan Mehmet’e ithaf edilen ve 1457 yılında ahşap olarak inşa edilen cami, 1565 yılında daha dayanıklı taş yapı olarak yeniden inşa edilip, bu kez Kanuni Sultan Süleyman'a ithaf edilmiştir.

Hünkar Camii
Hünkar Camii, Saraybosna
  • Fethiye Camii, Bihac

Esasen bir Katolik kilisesi olarak 1266 yılında inşa edilen bu ilginç cami, ülkenin en eski Gotik binasıdır. Osmanlı fethinden sonra, şehrin askeri bir kente ve Bosna'nın en önemli kalesine dönüşmesiyle birlikte 1592'de camiye dönüştürülmüştür.

Fetih Camii
Fetih Camii, Bihac
  • Koski Mehmed Paşa Camii, Mostar

Bu büyüleyici cami, botanik desenlerle boyanmış kubbesi ve çarpıcı vitray pencereleri ile görülmesi gereken orijinal bir iç tasarıma sahiptir. Bahçesi ve minaresi, şehrin ve ünlü köprü Mostar Köprüsü'nün güzel manzaralarının tadını çıkarmak için harika yerlerdir.

Koski Mehmed Paşa Camii
Koski Mehmed Paşa Camii, Mostar
  • Karagöz Bey Camii, Mostar

Mostar eski çarşısının yakınında bulunan, yapımı 1557'de tamamlanan görülmeye değer güzel bir cami. Kimileri tarafından ünlü Osmanlı mimarı Mimar Sinan tarafından tasarlandığına inanılıyor.

Karadoz Bey Mosque, Mostar
Karagöz Bey Camii, Mostar

Saraybosna Ramazan Festivali

Normal zamanlarda geleneksel olarak düzenlenen, Saraybosna Ramazan Festivali, Bosna-Hersek'in Müslüman nüfusunun yaşama katkısını sergileyen yıllık bir etkinliktir. Şehrin tepelerinde kurulu eski bir Osmanlı kalesi olan Sarı Kale, diğer adıyla Žuta Tabija'da kurulan geniş açık hava iftarını merkezine alan festivalde, dini ve kültürel etkinlikler yer alır. Kale, geleneksel olarak buradan atılan top atışıyla bilinir. Top atışı sesi bugün hala Ramazan'ın başlangıcı ve her gün iftar saati için asırlık bir işaretçi olarak kullanılıyor. İftardan sahura kadar devam eden festival, genellikle İslami müzik konserleri, resim veya hat sergileri, konferanslar, filmler, şiir okumaları ve daha pek çok farklı etkinlikten oluşur.

Saraybosna Ramazan Festivali
Saraybosna Ramazan Festivali

Bosna Hersek’te İftar Geleneği

2020 Ramazan ayında da iftar yemeği, masa etrafında normalden daha az sayıda insan olsa da her zamanki gibi önemli olacak.

Bosna-Hersek'te tıpkı dünyanın her yerinde olduğu gibi geleneksel olarak hurma ile oruç açılır. Geleneksel bir iftar yemeği somun veya bir tür Balkan ekmeği lepinja olmadan eksik kalacaktır. Saraybosna'da, bu geleneğe, kaymak, peynir ve yumurtadan yapılmış çorba benzeri bir yemek olan topa eşlik eder. Ardından, ismini Osmanlı valilerinden alan ve Begova çorbası olarak bilinen geleneksel tavuk çorbası servis edilir. Daha sonra, kömür fırınında pişirilen Bosna'nın meşhur köftesi cevapcici, ve  dolma, patlıcan, kabak veya biber gibi farklı dolma çeşitleri ana yemek olarak yerini alır. Yemek, tulumba veya Bosanske hurmašice veya agda gibi limon şerbetli tatlılarla sona erer. Yemeğin ardından, Türk kahvesi gibi yoğun kıvamlı ve sert bir kahve olan Bosna kahvesi içilir, ancak farklı olarak kahvenin içine şeker atılmaz, bunun yerine ağza küp şeker alınır ve kahveyle birlikte çiğnenerek tüketilir.

Bosna Hersek’te İftar Geleneği
Bosna Hersek’te İftar Geleneği

Endonezya’nın hayranlık uyandıran İslam mimarisi

Baiturrahman Ulu Camii, Banda Aceh
Baiturrahman Ulu Camii, Banda Aceh

İstiklal Ulu Camii, Cakarta

İstiklal Ulu Camii, Cakarta'nın ulusal camisidir ve ülkenin 1945 yılında bağımsızlığını kazanması şerefine Arapça bağımsızlık anlamına gelen İstiklal adını almıştır. 120.000 kişilik kapasitesiyle güneydoğu Asya'nın en büyük camisidir. Genellikle Ramazan boyunca etrafındaki geniş avluda binlerce Müslüman birlikte namazlarını kılar. Binanın kendisi 5 kata yayılmıştır ve Arapça hat sanatı ile dekore edilmiş sade ama etkileyici bir iç tasarıma sahiptir. İstiklal Ulu Camii, şehrin merkezinde, 137 metre yüksekliğinde kulesi ve  üstünde altın varaklı 14.5 metrelik bronz alev simgesi bulunan Ulusal Anıt'ın da yer aldığı Merdeka Meydanı'nın yanındaki Jakarta Katedrali'nin karşısında yer almaktadır.

The Grand Istiqlal Mosque
İstiklal Ulu Camii, Cakarta

Endonezya'daki diğer ünlü camiler:

  • Raya Mescidi, Bandung, Batı Cava
    Bandung Ulu Camii olarak da bilinen caminin kulesi, Bandung şehrinin panoramik manzaralarının tadını çıkarabileceğiniz en iyi yerlerden biridir. Bina esasen 1812 yılında inşa edilmiştir, ancak daha sonra orijinal yapıyı genişletmek için birçok kez tadilat yapılmıştır. Kubbeleri ve kuleleri ile şimdilerde bina yüksek katlı bir yapıdır.
Raya Mescidi, Bandung, Batı Cava
Raya Mescidi, Bandung, Batı Cava
  • Al-Irsyad Camii, Bandung, Batı Cava
    Bu çağdaş cami, modern Endonezya mimarisinin en etkileyici örneklerinden biridir. Normalde her camide görmeye alıştığımız gibi bir kubbesi yoktur ve küp benzeri bir yapıdır. İç kısmı, en az dış cephesi kadar güzel bir tasarıma sahiptir.
Al-Irsyad Camii, Bandung, Batı Cava
Al-Irsyad Camii, Bandung, Batı Cava
  • Menara Kudus Camii, Merkez Cava
    1549 yılında inşa edilen bu cami, Endonezya'nın en eski camilerinden biridir. Dışarıdan bir Hindu tapınağına benzeyen yapı, hem Hindu hem de İslam mimarisinin eşsiz bir karışımıdır.
Menara Kudus Camii, Merkez Cava
Menara Kudus Camii, Merkez Cava
  • Baiturrahman Ulu Camii, Banda Aceh
    Bu görkemli cami 130 yıldan daha eskidir. Güzel kubbeleri, minareleri ve nefes kesen beyaz dış cephesi ile İslam mimarisinin çarpıcı bir örneğidir. Tarihte, Açelilerin Hollandalı sömürge işgalcilerine karşı savaştığı en önemli savaşlardan biri burada gerçekleşmiştir. Burada, ilk başarılarını 1873'te 1. Açe Kuşatması sırasında Tümgeneral Rudolf Köhler'i öldürerek başardılar. Savaş sırasında cami yanmıştır. 1879'da Hollandalılar, Açelilerin öfkesini dindirmek için hediye olarak Baiturrahman Camii'ni yeniden inşa ettiler. Aralık 2004'te Hint Okyanusu tsunamisinin ardından cami, dünyaca ünlü olmuştur ve Banda Aceh'in simgesi haline gelmiştir.
Baiturrahman Ulu Camii
Baiturrahman Ulu Camii, Banda Aceh
2004 yılında tsunami sonrası Banda Aceh'te Baiturrahman Camii
2004 yılında tsunami sonrası Banda Aceh'te Baiturrahman Camii

Endonezya'da 'Buka Puasa' yani İftar Geleneği

Ramazan ayında geleneksel olarak gençler sokakta havai fişek attıkları için, oruç açmak Endonezya'da gürültülü bir eyleme dönüşebilir. Endonezya'da 'Buka Puasa' olarak bilinen iftar yemeği, 2020 Ramazan ayında, masa etrafında normalden daha az kişi olsa bile, her zamanki gibi önemli olacak. Cakarta’da resmi bir karantina olmasa da şehir eskisi gibi hareketli değil. Pek çok aile evde kalmayı tercih ediyor ve Ramazan’ı sevdiklerinden uzakta geçiriyor.

Endonezya'da 'Buka Puasa' yani İftar Geleneği
Endonezya'da 'Buka Puasa' yani İftar Geleneği

Diğer ülkelerde de olduğu gibi oruç genellikle hurma ile açılır. Endonezya'da, geleneksel bir iftar yemeği, hindistan cevizi sütünden yapılan, palmiye şekeri, vanilya ve pandan bitkisinin kokulu yaprakları ile karıştırılmış bir tür tatlı çorba olan kolak olmadan eksik kalır. Genellikle muz, tatlı patates ve kabak dilimleri ile yapılmaktadır. Tatlı tadı, oruç açmak ve saatler süren açlıktan sonra kan şekeri seviyesini yükseltmek için mükemmeldir. Genellikle Endonezya'daki restoranlarda ve Ramazan ayında hareketlenen sokak pazarlarında ücretsiz olarak tadılabilir.

Kolak
Kolak

Birçok insan, bu nedenle Pisang ljo gibi serinletici bir içecekle oruç açmayı tercih ederler. Pisang ljo, hindistan cevizi sütü ve buz ile servis edilen, yeşil renkli hamura sarılmış muzlardan yapılan bir Makassar spesiyalidir. Es Timun Suri, aynı adı taşıyan ve kavuna benzeyen sulu bir meyveden yapılan bir başka popüler Ramazan içeceğidir.

Es Timun Suri
Es Timun Suri

Endonezyalılar 'Buka Puasa'da birçok yöresel spesiyalite tercih ediyor; bunlardan biri rendelenmiş hindistan cevizi ve dilimlenmiş jak meyvesi ile pirinç püresinden yapılan  Yogyakarta'nın spesiyalitesi kicak. Bir diğeri ise kömür üzerinde ızgara ile kurutulan mürekkep balığı, karides veya fıstık soslu Batı Kalimantan kökenli bir yemek olan Sotong Pankong'dur. Bali'nin gözde yiyeceklerinden Sate Susu ise baharatlarla terbiye edilmiş ızgara inek etinden yapılan bir yemektir.

Geleneksel Endonezya davulu: beduk

Geleneksel Endonezya davulu: beduk
Geleneksel Endonezya davulu: beduk

Beduk, genellikle su mandası derisinden yapılan ve özel bir ses çıkaran geleneksel bir davuldur. Endonezya'da camilerde, ezandan önce namaza çağrı için kullanılır. Ayrıca iftar saatinde ve insanları uyandırmak için sahur vaktinde çalınır. Çocuklar oruca başlamadan önce sahur vaktinde beduk veya davula benzeyen aletlerle sokaklar geçiş yapar eğlenirler. Kırsal yerlerde ise, gençlerin herkesi uyandırmak için mutfak tencere ve tavaları veya bambu çubukları vurarak sokaklarda yürümeleri geleneksel bir hal almıştır.

Fas’ta Ramazan

Fas’ın İlham Verici İslam Mimarisi

Ben Youssef Medresesi
Ben Youssef Medresesi

Kurtuba (Kutubiyya) Camii, Marakeş

1199 yılında inşa edilen bu cami, şehrin en bilinen yapılarından biridir. İsmini bir zamanlar etrafında yer alan kitapçılardan almaktadır. Minaresi, 77 metre yüksekliğindedir ve yerel kırmızı kumtaşı bloklarından oluşan sıra dışı, kare bir tasarıma sahiptir. Genellikle, Ramazan'da Teravih namazı için buraya gelen cemaat etraftaki sokaklara taşacak kadar kalabalıktır ve namaz hoparlörlerle dışarıya ses verilerek kıldırılır.

Kurtuba Camii
Kurtuba Camii

II. Hasan Camii, Kazablanka

Bu muhteşem bina, çağdaş tasarımı geleneksel Fas zanaati ile harmanlayan modern İslam mimarisinin zirve noktalarından biridir. 1993 yılında Kral II. Hasan'ın 60. doğum gününü kutlamak için inşa edilmiştir. İç dekorasyonunda parlak, renkli mozaik fayanslar ve ince işçilikli mermer zeminler ile birlikte, antik gelenekleri simgeleyen el oyması taş ve ahşap işleri de kullanılmıştır. 210 metre yüksekliğindeki minaresi Atlas okyanusu üzerinde yükselmektedir. Denizin dalgaları üzerine inşa edilmiştir ve gerçekten harika bir konumda yer almaktadır. Yaklaşık 25 bin kişi kapasitesi ile dünyanın en büyük camilerinden biri haline gelmiştir. Ancak, buna rağmen, Kadir Gecesi'nde, caminin güzel Kuran okuması ile ünlü imamı Ömer El Kazabri ile birlikte namaz kılmaya ve onun önderliğinde ibadet etmeye gelen halk camiye sığmayıp dışarıya taşmaktadır.

II. Hasan Camii
II. Hasan Camii

Karaviyyin Üniversitesi veya Karaviyyin Camii (Al Quaraouiyine), Fes

Bu sıradışı cami, 859 yılında Fatima El Fihria adlı Tunuslu bir kadın mülteci tarafından kurulmuştur. Başlangıçta sade bir tarzda inşa edilmiştir, ancak kemerler, muhteşem çardaklar ve Endülüs tarzı dekorasyonun eklenmesiyle zamanla oldukça görkemli bir hale gelmiştir. Dünyanın en eski eğitim kurumlarından biri olan üniversitenin merkezinde yer almaktadır. Kendine özgü yeşil piramit şeklindeki çatısı ve minaresi üniversite binalarının arasından yükselmektedir. Bu cami de son derece büyüktür ve tek seferde 20.000'den fazla kişiye ev sahipliği yapabilmektedir.

Karaviyyin Camii
Karaviyyin Camii

Sahura Kalkmak

Bazı şehirlerde ve bölgelerde, trompet benzeri üflemeli bir çalgı çalarak sokakları ve mahalleleri gezen 'Nafar'lar halkı sahura uyandırır. Başka yerlerde ise, halkı sahura duff olarak bilinen geleneksel Fas davullarını çalan davulcular uyandırmaktadır. Ramazan biterken, Nafarlar ve davulcular kapı kapı dolaşıp bahşiş toplarlar.

Fas’ta İftar Geleneği

Normal şartlar altında, aile üyeleri evde hep birlikte iftar sofralarının başında toplanır, sonrasında Teravih Namazına katılır ve Ramazan ruhunu yansıtan şehrin sokaklarında gezip leziz sokak yemeklerinin keyfini çıkarır. Tüm aile en güzel, en renkli kıyafetlerini giyer.  Pek çok kişi Teravih namazı için terziye kıyafet diktirir, kaliteli kumaşlardan dikilen abaya, cilbab gibi Fas’a özgü kıyafetlerini balgha ve cherbil gibi Fas’a özgü renkli ayakkabılar ile tamamlar. Genellikle cami cemaati o kadar kalabalıktır ki dışarıya hoparlörler kurulur ve insanlar caminin dışında da namaza katılabilsin diye sokaklar kapatılır.

Renkli Fas Kıyafetleri
Renkli Fas Kıyafetleri

Bu yıl yine ailece bir arada oruç açılıp, Ramazan ayından gerekli dersler çıkarılacak ancak öneminden hiçbir şey kaybetmese de çok daha sessiz bir ortam olacak.

Geleneksel olarak, Fas’ın yumuşak hurması ve fermente süt ile oruç açılır. İftar sofrasının ilk öğesi domates, nohut, mercimek ve kuzu etinden yapılan lezzetli ve besleyici Harira çorbasıdır. Ayrıca sofrada ülkeye ait pek çok lezzetli hamur işi de yerini almaktadır: Samsa böreğine benzeyen, içi yumurta, peynir, kıyma veya tavuk ve badem dolgulu briouat, kıyma veya bal ve tereyağı dolgulu tatlı ve tuzlu kreplere benzeyen msemen, baghrir irmik krepleri, batbout adı verilen küçük bazlamalar ve içi et dolgulu sigara böreğine benzeyen cigares. Fas, mükemmel bir vitamin kaynağı olan meyveleri ve taze sıkılmış meyve suları ile ünlüdür.

Harira Çorbası
Harira Çorbası
Fas İftar Sofrası
Fas İftar Sofrası

İftar yemeği, Fas'a özgü susamlı hamur işlerinden, kızartılmış ve bala batırılmış chebakia, ghriba ve sellou gibi tatlı ikramlarla tamamlanır ve ardından mükemmel kokusuyla geleneksel tatlı taze nane çayı içilir.

Chebakia
Chebakia

Türkiye'de Ramazan

İstanbul’un hayranlık uyandıran İslam mimarisi

Sultanahmet Camii
Sultanahmet Camii

Sultanahmet Camii

Güzel mavi İznik çinileri ile dekore edilen iç mekanı ile tüm dünyada 'Mavi Cami' olarak bilinen Sultanahmet Camii, Osmanlı padişahlarının üçüncü ve son başkenti İstanbul'un en ünlü camilerinden biridir. 1616 yılında tamamlanan cami, Roma İmparatoru Konstantin tarafından İlahi Bilgelik Kilisesi olarak inşa edilen Ayasofya'nın karşı komşusudur. Ayasofya, 1453 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüştür ve 1935'ten beridir de müze olarak hizmet vermektedir.

Ayasofya
Ayasofya

Diğer ünlü İstanbul camileri:

  • En büyük Osmanlı mimarlarından Koca Mimar Sinan'ın en iyi eseri olarak bilinen Süleymaniye Camii, 1550 yılında Kanuni Sultan Süleyman için yaptırılmıştır. Mimar Sinan bu camiyi 'kalfalık eserim' olarak adlandırmıştadır. Edirne'deki Selimiye Camii ise 'ustalık eserim', İstanbul'un Fatih ilçesindeki Şehzade Camii'yi de 'çıraklık eserim' olarak değerlendirmiştir.
Süleymaniye Camii
Süleymaniye Camii
  • Eyüp Camii, İstanbul'un en kutsal İslami alanlarından biridir. Hazreti Muhammed'in dostu ve sancaktarı, Ebu Ayyub el-Ansari olarak da bilinen, Hazreti Eyüp'ün türbesi de burada bulunmaktadır. 80 yaşında olmasına rağmen o ünlü hadis sebebi ile buraya gelmiştir ve o dönemki adıyla Konstantinopolis'in ilk Arap Kuşatması'na katılmıştır. Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti olan Konstantinopolis'e Arapçada o dönem "Konstantiniyye" olarak bilinen İstanbul için Peygamberimiz Hazreti Muhammed, "Konstantiniyye elbet fetholunacaktır. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, onu fetheden asker ne güzel askerdir!" ve "Konstantiniyye'ye sefere giden ilk ordunun günahları bağışlanmıştır.' buyurmuştur.
Eyüp Camii
Eyüp Camii
  • Fatih Camii ismini fetihten on yıl sonra, 1463 yılında burada bir caminin inşa edilmesini emreden Fatih Sultan Mehmet'ten almaktadır ve şehirde inşa edilen ilk camidir. Aslında, orijinal cami binası artık mevcut değil, mevcut bina 1771 yılında yapılmıştır ve Türk İslam mimarisinin güzel bir örneğidir.
Fatih Camii
Fatih Camii

Genellikle 'Hoşgeldin Ramazan' veya 'Ya Şehr-i Ramazan' mesajını gösteren rengarenk mahya ışıkları ise bir başka Ramazan geleneğidir.

Fatih Camii
Hoşgeldin Ramazan

Türkiye'de İftar Geleneği

2020 Ramazan ayında da iftar yemeği, masa etrafında normalden daha az sayıda insan olsa da her zamanki gibi önemli olacak.

Türkiye'de geleneksel bir iftar yemeği, sıcacık Ramazan pidesi olmadan yarım kalır. Neyse ki, ekmek fırınları sokağa çıkma yasağı zamanlarında bile hala açık.

İftar sofrası
İftar sofrası
Ramazan pidesi
Ramazan pidesi

Sıcacık bir çorba ile başlayan iftar yemeğinde, sofrada zeytin, peynir gibi iftarlıklar, peynirli veya kıymalı iç dolgusuyla börekler ve sıcak yemeğin yanında iç serinleten ayran bulunur. İftar, Peygamber Efendimizin sünneti gereği genellikle hurma ile açılır. Lezzetli et ve sebze yemekleri ile zenginleştirilen sofrada kapanış ise Ramazan ayının en özel tatlısı güllaç ile olur.

İftarı bekleyiş
İftarı bekleyiş

Normalde, İstanbullular iftar saatinde halka açık parklarda, meydanlarda ve cami avlularında, yerel makamlar veya hayır kurumları ve şirketler tarafından düzenlenen halka açık iftar yemekleri için toplanırlar. 1820'lerden beri bir gelenek haline gelen Ramazan top atışı ve bunu takiben çevre camilerin minarelerinden gelen ezan sesi ile iftar açılır.

Ramazan top atışı
Ramazan top atışı

Türkiye’de Sahur Geleneği

Tıpkı diğer illerdeki gibi İstanbul'da da sahur geleneksel olarak halkı uyandırmak için sokaklarda çalınan davul sesi ile başlar ve mükellef bir kahvaltı veya yöresel börek çeşitleri ile devam eder.

Ramazan davulcusu
Ramazan davulcusu